Dini inançlara dayalı seyahat, özellikle tek bir kutsal mekana veya bir dizi kutsal mekana hac yolculuğu şeklinde yapılıyor. Dünyanın dört bir yanından farklı inançlara sahip insanlar, tanrılarına saygılarını sunup, şükranlarını iletmek hac merkezlerine gidiyor. 

Türkiye Turizm Ansiklopedisi’nin Traveldailymedia.com'dan Marga Manlapig'in araştırmasından derlediği bilgilere göre, küresel inanç turizmi boyutunun 2025 yıl sonu itibarıyla 190 milyar dolar seviyesine ulaştığı tahmin ediliyor.

Küresel inanç turizmi sektörü, tüketicilerin  manevi ve dini miras geleneklerini sürdürmelerine bağlı olarak büyüyor. Müslümanlar hac ibadeti gereği Mekke'ye, Katolikler bir adanmışlık göstergesi olarak Meryem Ana'ya, Paskalya ve Noel’de kiliseye, Hindistan'da insanlar Ganj Nehri kıyılarına seyahat ediyor. Bunların hepsi, duyulardan ziyade ruha hitap eden inanç turizmi kategorisine giriyor.

The Business Research Company’nin son raporunda inanç turizminin 2029 yılında yıllık ortalama yüzde 8,5’luk büyümelerle 263 milyar dolara ulaşacağı ön görüldü. Ancak uzmanlar, özellikle Orta Doğu ve Doğu Avrupa'nın bazı bölgelerinde jeopolitik çatışmaların artmasıyla birlikte, inanç turizmin bu yıllardaki büyümesinin sekteye uğrayabileceğine inanıyorlar. İsrail ile Filistin arasında Gazze üzerindeki devam eden çatışma, Rusya ile Ukrayna arasındaki çözümsüz çatışma göz önüne alındığında, büyüme tahminlerinin tutmayabileceği ileri sürülüyor.

Hükümetler Bütçeleri Kısıyor

Silahlı çatışmalar hem hacıların hem de yerel halkın güvenliğini ciddi şekilde tehlikeye atıyor. Tur operatörleri,  seyahat acenteleri ve havayollarının etkilenen bölgelere gidilmemesi konusunda yayınladıkları uyarılar, seyahat planlarında ciddi bir aksamaya neden oluyor. Hükümet bütçeleri, artan hacı sayısına yetişmekte zorlanıyor. Son on yılda, bütçe kısıtlamaları ve diğer sorunlar nedeniyle Güney Asya, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'daki birçok hükümet, hacı adaylarına verdikleri desteği geri çekti.

Mısır hükümeti yoksul vatandaşlar için devlet tarafından finanse edilen hac kontenjanlarını sona erdirdi. Güney Asya'nın en büyük ülkesi Hindistan, 2018 yılında Hac yardımlarını sona erdirdi. Yaklaşık sekiz yıldır, başlangıçta Hac için ayrılan fonlar, kadınlar ve kız çocukları için eğitim girişimlerini finanse etmek için kullanılıyor. Nijerya'da, dini anlaşmazlıkların da etkisiyle artan bütçe açığı, Ekim 2024'te Hac yardımlarının sona erdirileceğini ilan etmeye yol açtı.

Bütçe sorunlarının yanı sıra, inanç turizmle ilgili olarak halk sağlığı konusu da dikkate alınarak bazı kısıtlamalar yapılıyor. Asya ve Avrupa kiliseleri, özellikle Roma Katolik ve Doğu Ayini ibadetleri için sıkça ziyaret edilenler, sosyal mesafe gibi basit bir uygulamaya başvurdular. Ancak, Paskalya ve Noel gibi kilise takviminin önemli dönemlerinde veya özellikle saygı duyulan azizlerin bayram günlerinde bunun uygulanması zor olabilir. Bulaşıcı hastalıklarla mücadele etmek için bazı hükümetler, hac amacıyla yola çıkanların kendi ülkelerinde tıbbi taramadan geçirilmesini tavsiye ediyor. Özellikle Suudi Arabistan, hacı adaylarının yolculuklarından önce zorunlu sağlık taraması ve aşı yaptırmaları konusunda bir uyarı yayınladı. Katolikler arasında aşılar kesin olarak zorunlu olmamakla birlikte, hacı adaylarından yolculuk öncesinde seyahat sigortası yaptırmaları rica ediliyor.

Sanal Hac Uygulaması

Pandemiyle birlikte başlatılan, günümüzde de çeşitli inanç grupları için devam ettirilen sanal hac yolculukları yine de rağbet görüyor. Bu sayede inananlar, Lourdes, Fatima ve Guadalupe gibi önemli dini mekanların resmi web sitelerine giriş yaparak, şahsen seyahat edememelerine rağmen ibadetlere katılabiliyor. Sanal hac kavramı Katolikliğin ötesine uzanıyor. Budistler ve Hindular için de seçenekler mevcut. Bazı sanal hac turları Temple 360 ​​gibi çevrimiçi platformlar aracılığıyla sunuluyor.

Pandemi sonrası dönemde bile, sanal hac yolculukları, ibadet edenler için maneviyatlarını evlerinin rahatlığından ayrılmadan keşfetmelerine olanak tanıyor. Hatta hasta ve yaşlılara sağlıklarını tehlikeye atmadan, bir ibadet aracı hizmeti haline gelebiliyor. Deneyimsel teknolojilerdeki gelişmelerle birlikte, sanal ve artırılmış gerçekliğin, evde kalan dindar kişilerin bir yeri bizzat deneyimlemelerine yardımcı olabileceği düşünülüyor.

Suudi Arabistan’ın geliri 12 milyar dolar

Dünya çapındaki en önemli dini hac yolculuklarından biri, tüm yetişkin Müslümanlar için ömürde bir kez yapılması gereken yıllık Hac ziyaretidir. Suudi Arabistan’ın Genel İstatistik Kurumu (GASTAT), 2025 yılında ülkeye gelen hacı sayısını  toplam 1.673.230 kişi olarak açıkladı. Hac ibadeti sırasında kişi başı harcamaların 9 bin ABD dolarına kadar çıkabildiğini dikkate alan araştırmalarda, Suudi Arabistan’ın Hac ve Umre ziyaretlerinden  yılda yaklaşık 12 milyar dolar gelir sağladığı tahmin ediliyor.

Ağırlıklı olarak Roma Katolik olan Asya ülkesi Filipinler, Paskalya'ya kadar süren Büyük Perhiz döneminde, miras alanı olarak kabul edilen kiliselere hac turları sunuluyor. Ocak ayındaki Kara Nazarene ve Bebek İsa gibi dini festivaller, insanlar  Manila'daki Quiapo'ya ve başkentteki diğer yerlere akın ediyor. Bazıları Cebu, Iloilo ve Leyte illerine yönelirken, mayıs ayında ise Manaoag, Pangasinan ve Antipolo, Rizal şehirlerinde Meryem Ana'ya olan bağlılık ön plana çıkıyor.

Japonya'da Şintoizm esasen küresel bir azınlık olsa da endemik din, bu üç önemli yere hac ziyaretleri sunuyor: Yoshino ve Omine ikiz kasabaları, Koya-san ve Kumano Sanzen. UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi kapsamında dünyanın en büyük kutsal yerleri arasında gösterilen bu yerler, Şintoizm doktrininin doğaya saygıya odaklanması kutlanıyor. Bu da ülkedeki bir diğer önemli din olan Zen Budizm ile iç içe girdiğini gösteriyor.

Vietnam'da ekümenik yapı, ülkenin farklı bölgelerinde uygulanan çeşitli inançlarda kendini gösteriyor. Budizm, Hristiyanlık, Konfüçyanizm ve Hinduizm halk üzerinde iz bırakmıştır. Ancak Ho Chi Minh şehrinin kuzeybatısındaki Tay Ninh'de bulunan Kutsal Merkezi, hem yerel halkın hem de yabancı ziyaretçilerin merakını uyandırıyor. İlgi çeken  Cao Dai inancı senkretik bir din olarak biliniyor.

Kerem Köfteoğlu